Συνέντευξη της Ευγενίας Φλογαΐτη στην Έλενα Μπότση για την περιβαλλοντική εκπαίδευση (ΠΕ) και την εκπαίδευση για την αειφορία (ΕΑ)

0

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΑ ΦΛΟΓΑΪΤΗ* 

23/1/2017

  1. ΕΡΩΤΗΣΗ: Κυρία Φλογαΐτη, είστε από τους πλέον ειδικούς σε θέματα ΠΕ στη χώρα μας. Έχετε συμβάλλει τα μέγιστα στην διδακτική του περιβάλλοντος και στην διάδοση του θεσμού της ΠΕ που θεωρείται από τους πιο πρωτοποριακούς τόσο στη χώρα μας όσο και για τα ευρωπαϊκά δεδομένα. Αυτή τη στιγμή βρισκόμαστε στην κορύφωση του διαλόγου για την Παιδεία με προτάσεις για βαθιές τομές και μεταρρυθμίσεις από την ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας. Ένα θέμα είναι και η εξέλιξη και διεύρυνση της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (ΠΕ) σε Εκπαίδευση για την Αειφορία (ΕΑ). Θεωρείτε ότι ο κύκλος της ΠΕ στη χώρα μας έκλεισε τον κύκλο της και πρέπει να αντικατασταθεί από την Εκπαίδευση για την Αειφορία; Μήπως πρόκειται για αίτημα των διεθνών οργανισμών όπως ο ΟΟΣΑ και ακολουθεί μία ομοιομορφοποίηση της Παιδείας; Σε τι έγκειται η διαφορά μεταξύ των δύο προσεγγίσεων;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Με την μετάβαση στην ΕΑ η ΠΕ δεν κλείνει τον κύκλο της απλά τον επαναπροσδιορίζει και τον διευρύνει. Η ΕΑ εξελίσσει την ΠΕ όπως και τις άλλες θεματικές εκπαιδεύσεις στην κατεύθυνση της συνολικής αναθεώρησης του σχολείου και την διαμόρφωση του Αειφόρου Σχολείου. Επίσης δίνει νέα ώθηση στην ΠΕ και μια δεύτερη ευκαιρία να ξεφύγει από τις κονφορμιστικές μορφές που έχει λάβει μετά από 30 χρόνια εφαρμογής και να επαναφέρει και να υποστηρίξει τα ριζοσπαστικά της χαρακτηριστικά εκείνα μιας κριτικής, κοινωνικής και πολιτικής εκπαίδευσης, μια εκπαίδευσης αλλαγής προς την αειφορία. Οι αντιρρήσεις για την ΕΑ απορρέουν από τις αντιρρήσεις και τον σκεπτικισμό που έχει αναπτυχθεί εδώ και 20 χρόνια για την ίδια την έννοια της αειφορίας. Μπορεί να υπάρχει και μια δόση αλήθειας σε αυτούς τους φόβους καθώς και  για τυχόν καπέλωμα από τους διεθνείς οργανισμούς κλπ. Κανείς δεν ξέρει. Όμως εγώ υποστηρίζω ότι αντί να αναλωνόμαστε σε θεωρίες συνομωσίας, να γκρινιάζουμε και να είμαστε παρατηρητές των αλλαγών που γίνονται χωρίς εμάς για εμάς, καλό είναι να συμμετέχουμε και να προσπαθούμε να επηρεάσουμε το νόημα των εννοιών και τις κατευθύνσεις των αλλαγών. Γιατί είναι στο δικό μας χέρι, με όλο το κεφάλαιο και την παρακαταθήκη της ΠΕ που διαθέτουμε καθώς και αυτό των υπόλοιπων θεματικών εκπαιδεύσεων να συμμετέχουμε στις εξελίξεις προς μια εκπαίδευση για την Αειφορία και να της προσδώσουμε το νόημα και την αξία που νομίζουμε ότι είναι καλύτερη για το σχολείο, την Εκπαίδευση και την Κοινωνία.

  1. ΕΡΩΤΗΣΗ: Η καινοτόμα παιδαγωγική συμβολή της ΠΕ και η φιλοσοφία της στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα πιστεύετε ότι με το νέο σύστημα θα διασφαλιστεί ή μήπως θα υπάρχουν και οι δύο μορφές εκπαίδευσης ΠΕ/ΕΑ που θα απευθύνονται σε άλλες βαθμίδες εκπαίδευσης και άλλες ηλικίες μαθητών, όπως π.χ. η ΠΕ σε μαθητές της Α’βάθμιας και η ΕΑ της Β΄βάθμιας; Δεν ακολουθούν αυτές οι δύο εκπαιδευτικές διαδικασίες διαφορετικές μεθόδους (η πρώτη περισσότερο βιωματική και η δεύτερη γνωσιολογική με επιστημονικά κριτήρια); Μήπως είναι απαραίτητα και τα δύο;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Πρώτη φορά ακούω κάτι τέτοιο δηλαδή για τον διαχωρισμό αυτό ανάμεσα στις βαθμίδες της εκπαίδευσης και ανάμεσα στην ΠΕ και την ΕΑ. Δεν ισχύει κάτι τέτοιο, ή τουλάχιστον δεν υπάρχει στην αντίληψή μου για τα πράγματα. Η καινοτομία της ΠΕ στο πλαίσιο της ΕΑ όχι μόνο δεν απαλείφεται, αλλά ενισχύεται και αποτελεί όχημα της αλλαγής του Σχολείου σε όλες τις βαθμίδες προς ένα Αειφόρο δηλαδή ένα σχολείο αλλαγής για την αλλαγή.

  1. ΕΡΩΤΗΣΗ: Υπάρχει η πρόταση να αναλάβουν τα ΚΠΕ την ΠΕ εξολοκλήρου, σας βρίσκει σύμφωνη αυτή η σκέψη ή πρέπει η ΠΕ/ΕΑ να γίνεται μέσα στο χώρο της σχολικής καθημερινότητας; Ποιος ο νέος ρόλος των ΚΠΕ; Μπορούν να συνδεθούν με τις τοπικές κοινωνίες;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Πιστεύω ακράδαντα, ότι ο χώρος της σχολικής καθημερινότητας είναι αυτός στον οποίο μαθαίνουν οι μαθητές και είναι δυνατόν να δοκιμαστούν και να συντελεστούν οι αλλαγές, και δεν νομίζω ότι κομίζω γλαύκα εις Αθήνας. Γιαυτό θεωρώ εξαιρετικά σημαντικό τον ρόλο του Υπεύθυνου στις διευθύνσεις και την καθημερινή δουλειά στο σχολείο. Και αυτός ο θεσμός θα έπρεπε να στηριχθεί και να αναβαθμιστεί. Τα ΚΠΕ παίζουν τον ρόλο τους στην ενίσχυση του σχολείου και την σύνδεση με τις τοπικές κοινωνίες. Τα ΚΠΕ θα μπορούσαν να αναλάβουν εξ ολοκλήρου την ΠΕ/ΕΑ μόνο στην περίπτωση που αναλάμβαναν και τον ρόλο των υπευθύνων σε σχέση με την καθημερινότητα των σχολείων. Αν η καθημερινότητα του σχολείου εγκαταληφθεί, τότε καλύτερα να ξεχάσουμε την ΠΕ και την ΕΑ και όλα αυτά για τα οποία μιλάμε.

  1. ΕΡΩΤΗΣΗ: Σε ημερίδα που είχε διοργανώσει το Υπουργείο Παιδείας για την ΠΕ ο εκπρόσωπος του ΙΕΠ είχε αναφερθεί στη διάχυση της ΠΕ μέσα στην διδακτέα ύλη, ωστόσο δυστυχώς είδαμε, ότι τελικά έγινε ακριβώς το αντίθετο για την φετινή σχολική χρονιά τουλάχιστον, δηλαδή αφαιρέθηκαν κεφάλαια της εξεταστέας ύλης για το περιβάλλον. Πιστεύετε ότι η διάχυση στην ύλη μπορεί να υποκαταστήσει την ΠΕ;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Νομίζω ότι το θέμα δεν είναι η αφαίρεση ή η προσθήκη κεφαλαίων και αν θα έχουμε διάχυση ή προγράμματα. Και δεν πρέπει να παραβλέπουμε και το γεγονός, ότι όλες οι δομές και οι τρόποι που εισήχθη η ΠΕ στα σχολεία μέχρι σήμερα δεν έχει αξιολογηθεί ποτέ, οπότε δεν ξέρουμε ποια παρέμβαση ήταν θετική και ποια όχι. Το θέμα είναι η πλήρης αλλαγή στη λογική της δομής και της λειτουργίας των προγραμμάτων σπουδών και του σχολείου γενικότερα στην κατεύθυνση που η ΕΑ προτείνει. Η διάχυση στην ύλη εξαρτάται από το πως καθορίζουμε την ύλη σε συνδυασμό με τη δομή των ωρολογίων και των αναλυτικών προγραμμάτων και τις μεθόδους και τεχνικές διδασκαλίας. Και σημασία έχει, αν το σχολείο είναι γνωσιοκεντρικό ή αν επιδιώκει την ανάπτυξη ικανοτήτων και αν ναι ποιών ικανοτήτων. Άρα η απάντηση στο ερώτημά σας δεν είναι ούτε απλή ούτε μονοσήμαντη.

  1. ΕΡΩΤΗΣΗ: Ένα άλλο ερώτημα για το οποίο θέλαμε την άποψή σας είναι η εθελοντική βάση της ΠΕ με αποτέλεσμα μόνο ένα μικρό ποσοστό μαθητών να συμμετέχει σε αντίστοιχα προγράμματα/δράσεις. Αυτό δεν δημιουργεί μαθητές δύο κατηγοριών; Εξάλλου ο μαθητής που επιλέγει την ΠΕ και έχει την οικονομική δυνατότητα να μεταβεί σε ένα Κέντρο ΠΕ δεν έχει ήδη από το σπίτι του τα ερεθίσματα για έναν συγκεκριμένο τρόπο σκέψης και κουλτούρας σε αντίθεση με εκείνο το παιδί που δεν θα το επιλέξει;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Δεν έχω σίγουρες απαντήσεις σχετικά με τον εθελοντικό ή υποχρεωτικό χαρακτήρα της ΠΕ. Πολλοί υποστηρίζουν, ότι πρέπει να είναι εθελοντικός για να μην χαθεί ο ενθουσιασμός και η καινοτομία. Από την άλλη δεν διασφαλίζεται η συμμετοχή όλων των παιδιών όπως θα έπρεπε και μόνο ο υποχρεωτικός χαρακτήρας τη διασφαλίζει. Θα έλεγα, ότι ο υποχρεωτικός χαρακτήρας στο σημερινό σχολείο όπου οι εκπαιδευτικοί δεν είναι επιμορφωμένοι και οι δομές δεν διευκολύνουν, δημιουργεί προβλήματα. Δηλαδή θα έπρεπε να συνοδευτεί από ένα πακέτο αλλαγών και μεταρρυθμίσεων. Όσον για την επίσκεψη στα ΚΠΕ, αν η ΠΕ στο σχολείο συρρικνώνεται σε αυτή και μόνο, τότε δεν έχει μεγάλη σημασία πόσοι και ποιοι συμμετέχουν γιατί δεν νομίζω ότι επηρεάζει τόσο πολύ τη σχετική μάθηση. Εξ’ άλλου όπως είπα και προηγουμένως δεν έχει γίνει καμιά αξιολόγηση μέχρι τώρα για να έχουμε στοιχεία που θα μας επιτρέψουν να συζητήσουμε σοβαρά αυτό το θέμα και τελικά κάθε άποψη που διατυπώνεται είναι αυθαίρετη.

  1. ΕΡΩΤΗΣΗ: Πιστεύετε ότι οι Έλληνες πολίτες διαθέτουν περιβαλλοντική συνείδηση σε ικανοποιητικό βαθμό και αν ναι πού οφείλεται η σχετικά χαμηλή συμμετοχή της πλειοψηφίας των πολιτών σε πρωτοβουλίες και δράσεις για το περιβάλλον, την περιορισμένη συμμετοχή στην ανακύκλωση και επανάχρηση, την καταναλωτική συμπεριφορά του μέσου πολίτη, την πλημμελή προστασία του περιβάλλοντος; Μήπως τα περιβαλλοντικά προβλήματα στη χώρα μας είναι αποτέλεσμα της ανεπάρκειας της πολιτικής και όχι των πολιτών;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Δεν ξέρω αν οι Έλληνες έχουν περιβαλλοντική συνείδηση και σε ποιο βαθμό. Αυτό θα μπορούσαν να το απαντήσουν σχετικές έρευνες. Αν ισχύει αυτό που λέτε για χαμηλή συμμετοχή σε δράσεις θα έλεγα ότι οι Έλληνες είναι χωμένοι πολύ βαθιά στο πρόβλημα της επιβίωσης αυτή την περίοδο και ίσως να θεωρούν, συνειδητά ή υποσυνείδητα, πολυτέλεια την ενασχόληση με το περιβάλλον. Παλιότερες έρευνες στο εξωτερικό υποδεικνύουν αυτή την εξήγηση. Ότι τα προβλήματα είναι αποτέλεσμα της ανεπάρκειας της πολιτικής είναι σίγουρο αλλά και των πολιτών έμμεσα στο βαθμό που στηρίζουν αυτές τις πολιτικές.

  1. ΕΡΩΤΗΣΗ: Ποιο το όραμά σας για το ελληνικό σχολείο του μέλλοντος;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Το αειφόρο σχολείο: ένα σχολείο δημοκρατικό, συνεργατικό και συλλογικό, ανοικτό στην κοινότητα, που καλλιεργεί την κριτική σκέψη και τις ανθρωπιστικές αξίες.

Ευχαριστώ για το χρόνο σας!

Έλενα Μπότση

Δρ Κοινωνιολογίας, Συντονίστρια της Θεματικής Ομάδας Παιδείας των Οικολόγων Πράσινων

* Η Ευγενία Φλογαΐτη είναι καθηγήτρια Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης και Εκπαίδευσης για την Αειφόρο Ανάπτυξη στο Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

 

 

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα